Ayrılık kararı kolay verilmez ve verildikten sonra da kolay anlatılmaz. Aileler araya girer, eski olaylar yeniden konuşulur, herkes kendi hatırladığını anlatır. Böyle bir dönemde elinizde günü belli, kim tarafından ve nasıl tutulduğu açık bir kayıt olması, hem kendi kararınızı hem de bundan sonra anlatacaklarınızı sağlam bir zemine oturtur. Zonguldak Dedektif, ayrılık kararının eşiğindeki kişiler için Zonguldak’ın ilçelerinde açık alanda görüleni tarih sırasıyla kayda geçirir.
Hatıra yerine tarihli gözlem
Rapor, kararınızı ve sonradan anlatacağınız şeyi hatıra ya da duyum yerine belirli günlerde açık alanda kaydedilmiş gözleme dayandırmanızı sağlar. Kayıtta her gözlemin günü ve yeri, mahalle ya da köy adına kadar yazılıdır; bu, “bana öyle söylendi” ile “o gün bu kaydedildi” arasındaki farktır.
Küçük bir ilçede ya da köyde bu fark daha da önem kazanır. Söz hızla dolaşır, dolaştıkça değişir ve bir noktadan sonra kimin neyi gördüğü belirsizleşir. Kayıt ise kim anlatırsa anlatsın aynı kalır.
Kimi zaman bu kayıt, uzun süredir ertelenen bir konuşmanın da başlangıcı olur; o konuşmayı elinizdeki günlere bakarak yaparsınız.
Hangi aşamada başlamak daha yararlıdır?
Karar henüz verilmemişken başlayan bir kayıt genellikle daha geniş bir dönemi kapsar, size de hazırlanmak için zaman kalır. Ayrılık konuşulmaya başladıktan sonra evin düzeni çoğu zaman değişir; kayıt da artık o değişmiş düzeni anlatır.
Süreç başlamış olsa da kayıt tutulabilir. Bu durumda plan daha dar ve daha belirli bir soruya göre kurulur; neyin hâlâ görülebileceğini, neyin artık görülemeyeceğini size baştan söyleriz. Hangi aşamada olursanız olun, ne öğrenmek istediğinizi ve bu bilginin neye yarayacağını yazmanız planın çerçevesini çizer.
Kaydın düzeni
Her saha günü aynı biçimde yazılır: tarih, yer, gözlenen şey ve çekildiyse fotoğrafı. Planlanan her gün rapora girer; günler arasında seçme ya da atlama olmaz, böylece rapor bütün dönemi olduğu gibi gösterir.
Yer adları ilçe, mahalle ya da köy düzeyinde ve haritada bulunabilecek biçimde yazılır; rapor aylar sonra okunduğunda da her kaydın nerede tutulduğu açık kalır.
Kayda yalnız sahada, açık alandan görülen girer. Üçüncü kişilerden duyulan söz, tahmin ya da yorum yazılmaz. Raporu sonradan kim okursa okusun, içindeki her satırın neye dayandığını görebilir.
Eşinizin geliri, hesapları ya da adına kayıtlı mallar sahadan görülmediği için plan, gün ve yerle görülebilen kısma ayrılır; bütçeniz de oraya gider.
Raporun teslimi ve paylaşımı
Teslim edilen tek kişi sizsiniz; eşiniz, aileleriniz ya da bir başkası raporu bizden istese de bir sonuç alamaz. Raporun ayrıca sizin yetki verdiğiniz birine teslim edilmesini istiyorsanız bunu yazılı olarak bildirmeniz yeter.
Raporun nerede kullanılacağı sizin seçiminizdir. Bir süreçte kullanmayı düşünüyorsanız bunu işin başında söylemeniz, raporun düzenini buna göre kurmamızı sağlar: hangi bilgilerin tek tek ayrılacağı, fotoğrafların nasıl sıralanacağı, her kaydın neye dayandığının nasıl gösterileceği.
Raporu akrabalarla paylaşmadan önce bir kez daha düşünün; elden ele dolaşan bir sayfa, sizin seçmediğiniz bir anda karşı tarafa ulaşabilir. Eşinizle konuşmadan önce okumuş olmak ise o konuşmada neyi söyleyip neyi saklayacağınızı seçme imkânı verir.
Başlarken neleri yazmanız işe yarar?
Kaydın neyi göstermesini istediğinizi tek bir cümleyle yazmanız iyi bir başlangıçtır. Ardından hangi dönemin önemli olduğunu, konunun hangi ilçede ve hangi mahallede ya da köyde geçtiğini, ayrılık sürecinin başlayıp başlamadığını ve raporu kime vermeyi düşündüğünüzü ekleyin.
Eşinizle hâlâ aynı evde mi yaşıyorsunuz, aileleriniz aynı ilçede mi, yoksa biri kıyıda, öbürü Devrek ya da Gökçebey gibi bir iç ilçede mi oturuyor: bu tür ayrıntılar planın hangi ilçelere ve kaç güne yayılacağını belirler. Eşiniz evden ayrıldıysa taşındığı yer araştırmanın konusu olmaz; kayıt, sorunuzun bağlandığı herkese açık yerlerde tutulur. Yazmak istemediğiniz yeri boş geçebilirsiniz; cevabımızda planın taslağı ve önerdiğimiz gün sayısı gerekçesiyle gelir.