Evlilikte güven sarsıldığında insan önce kendinden şüphelenir: abartıyor muyum, yanlış mı anlıyorum? Bu soruyu kimseye soramamak işin en ağır kısmıdır. Sadakat araştırması, kafanızdaki soruyu sahada görülebilen bir kayda çevirir; kayıt elinize geçtiğinde bundan sonrasını tahminle değil, bilgiyle düşünürsünüz. Zonguldak Dedektif bu araştırmayı Zonguldak’ın kent merkezlerinde ve köylerinde, herkese açık yerlerde görülebilenden yola çıkarak yapar.
Kuşkunuzu bize nasıl anlatmalısınız?
Kendi cümlelerinizle, kimseye anlatmadığınız biçimde yazmanız yeter; düzenli bir dosya ya da elinizde kanıt olması beklenmez. Bizim için değerli olan, sizin fark ettiğiniz şeydir, onu nasıl yorumladığınız değil.
Yazarken üç şeyi birbirinden ayırmak işe yarar. Birincisi kendi gözünüzle gördükleriniz. İkincisi başkasından duyduklarınız: bir akrabanın söylediği, bir tanıdığın ima ettiği. Üçüncüsü de içinizdeki his. Üçü de önemlidir, ama sahada karşılık aranacak olan genellikle birincisidir. Bunu ne zamandır fark ettiğinizi ve cevap aldığınızda neyi değiştireceğinizi de eklerseniz, işin büyüklüğü daha ilk yazışmada belli olur.
Kimi zaman kuşkunun sahada görülebilecek bir karşılığı yoktur. Her şey ev içinde ya da yazışmalarda geçiyorsa bunu dürüstçe söyleriz. Sizi sonuç vermeyecek bir çalışmaya sokmamak, doğru planı kurmak kadar önemlidir.
Yazdıktan sonra kendi gözlemlerinizi tarih atarak bir deftere not etmeyi sürdürün; plan güncellenirken en sağlam dayanak onlar olur. Eşinizin telefonuna ve hesaplarına dokunmamak, konuyu akrabalara açmamak ve konuşmayı rapordan sonraya bırakmak da elinizi güçlü tutar.
Kent merkezinde ve köyde iki ayrı plan
Kentte kuşku çoğunlukla adı konmuş bir yere bağlanır, köyde ise herkesin birbirini tanıdığı küçük bir yerleşime; plan bu yüzden iki yerde aynı genişlikte kurulamaz.
Merkez, Kozlu, Kilimli ve Ereğli’nin merkezinde söz genellikle belli bir iş yerine, çarşıya, sahil yoluna ya da bir semte gider: “Kozlu’daki dükkândayım”, “Ereğli çarşısındaydım” gibi. Böyle bir sözün sahada karşılığı, o yerin herkese açık tarafından görülebilir ve aynı plan içinde birden çok yere bakılabilir. Çaycuma, Devrek ve Gökçebey’in ilçe merkezleri daha küçük çarşılar etrafında toplanır; burada plan daha az yere, daha dikkatle seçilmiş noktalara dayanır.
Köyde durum değişir. İç ilçelerde bir köyün evleri çoğu kez tek bir yerde toplanmaz, bağlı mahallelere ayrılıp sırtlara dağılır; herkese açık bir meydan ya da çarşı bazen hiç yoktur ve köyde herkes birbirini tanır. Bu yüzden köydeki işlerde plan, yalnız ana yol ya da köyün girişi gibi herkese açık birkaç yerle sınırlı tutulur. Bu kadarı da sorunuza cevap vermeyecekse, bunu plan önermeden önce açıkça yazarız.
Beldeler ikisinin arasında durur. Kilimli’nin Çatalağzı’sı ya da Çaycuma’nın Filyos’u ve Saltukova’sı ne kent kadar kalabalıktır ne köy kadar küçüktür. Buralarda plan çarşının ve ana yolun çevresine dayanır, kapsamı da yerin bu ara hâline göre seçilir.
Gözlemin yapıldığı yerler
Sokak, çarşı, park, yol kenarı ve sahil gibi herkesin bulunabildiği yerler planın içindedir; ev, iş yeri ya da bir binanın içi dışındadır. Görülen şey not edilir ve mümkün olduğunda fotoğrafla kayda geçer.
Hangi günlerde ve hangi yerlerde çalışılacağı baştan sizinle konuşulur, plan da bunlarla sınırlı kalır. Sahada beklenmedik bir durum çıkarsa, örneğin seçilen yer o gün kullanılamıyorsa ya da yol geçilemiyorsa, size bildirilir; işin kapsamını her aşamada siz belirlersiniz.
Raporu okuduğunuzda ne öğrenirsiniz?
Raporda her saha günü kendi başlığıyla yer alır: tarih, ilçe ve mahalle ya da köy düzeyinde yer, o gün açık alanda görülen ve varsa fotoğrafı. Okuduğunuzda hangi gün neyin kayda geçtiğini, hangi yerde hiçbir şeyin görülmediğini aynı sayfada bulursunuz. Her yer haritada bulunabilecek biçimde adlandırılır, fotoğraflar da çekildikleri sırayla eklenir.
İçinde kimsenin tahmini ya da duyumu olmadığı için rapor kısa sürede okunur.
Raporu ne zaman ve nasıl kullanacağınız size kalmıştır. Bir konuşmanın öncesinde kendi kararınızı vermek için okuyabilir, bir aile danışmanına götürebilir ya da ayrılığı düşünüyorsanız kaydın nasıl tutulması gerektiğini Boşanmadan önce kayıt sayfasında okuyup buna göre bir plan isteyebilirsiniz.
Eşimin bu çalışmadan haberi olur mu?
Bizim tarafımızdan eşinize ya da çevrenize bilgi verilmez, eşinizle temas kurulmaz. Bu meseleden kimin haberdar olacağını siz belirlersiniz; rapor da sizden başkasına gitmez.
Köyde oturuyoruz, yine de çalışılabilir mi?
Çalışılabilir, ama köyün yapısı planı belirler. Herkese açık bir yer, köyün bağlı olduğu ilçe merkezi ya da yakındaki belde çarşısı gibi seçenekler birlikte değerlendirilir. Hiçbiri sorunuza cevap vermeyecekse bunu baştan söyleriz.
Çalışmanın uzunluğu neye bağlı?
Gün sayısını sorunuzun neye bağlandığı ve yerin düzeni belirler; kentte aynı planda birkaç yere bakılabilirken köyde plan tek bir yere ayrılabilir. Sayı planda gerekçesiyle yazılır, ama bir sonucun belirli bir günde çıkacağı söz olarak verilmez.
Kuşkumu doğrulayan bir şey çıkmazsa rapor boş mu kalır?
Planlanan günlerde kuşkunuzu doğrulayan bir şeyin kayda geçmemesi de bir bilgidir. Bu sonuç her soruyu kapatmaz, ama neye dayanarak düşündüğünüzü değiştirir; bundan sonra konuşmak, beklemek ya da yeni bir plan istemek arasında daha sağlam bir yerden seçim yaparsınız.